Dầu phanh có phải dầu thủy lực không? So sánh sự khác nhau giữa chúng

Nhiều người thường gọi dầu phanh là “dầu thủy lực” vì hệ thống phanh hoạt động bằng áp suất chất lỏng. Tuy nhiên, cách gọi này dễ dẫn đến hiểu lầm nguy hiểm rằng có thể đổ dầu thủy lực công nghiệp, dầu trợ lực lái hoặc một loại dầu khác vào bình dầu phanh. Thực tế, dầu phanh thuộc nhóm chất lỏng truyền lực thủy lực nhưng là sản phẩm chuyên dụng, có công thức và tiêu chuẩn hoàn toàn riêng biệt.

Dầu phanh có phải dầu thủy lực không?

Có. Dầu phanh là một loại chất lỏng thủy lực chuyên dụng, vì nó truyền áp suất từ bàn đạp hoặc tay phanh đến cơ cấu phanh. Tuy nhiên, dầu phanh không giống dầu thủy lực thông thường và tuyệt đối không được tự ý dùng hai loại này thay thế cho nhau. 

Có thể hiểu một cách đơn giản, dầu phanh là chất lỏng thủy lực dành riêng cho hệ thống phanh. Mọi loại dầu phanh đều làm nhiệm vụ truyền lực thủy lực, nhưng không phải dầu thủy lực nào cũng có thể sử dụng làm dầu phanh.

Dầu phanh là gì?

Thành phần cơ bản của dầu phanh

Không nên lầm tưởng rằng mọi loại dầu phanh đều giống nhau hoặc đều có thể trộn lẫn:

• DOT 3, DOT 4 và DOT 5.1 thường sử dụng nền glycol ether hoặc các hợp chất tương thích.
• DOT 5 sử dụng nền silicone và có đặc tính khác biệt hoàn toàn với DOT 3, DOT 4, DOT 5.1.

Một số hệ thống đặc biệt có thể sử dụng chất lỏng nền khoáng riêng (LHM), nhưng phải tuân thủ đúng chỉ định của nhà sản xuất.

>> Sản phẩm dầu phanh xe:

Những yêu cầu quan trọng đối với dầu phanh

• Điểm sôi khô cao
• Điểm sôi ướt phù hợp
• Độ nhớt ổn định ở nhiệt độ thấp
• Khả năng chống ăn mòn
• Khả năng bôi trơn các chi tiết bên trong hệ thống
• Tương thích tuyệt đối với gioăng, phớt và kim loại
• Hạn chế tối đa việc hình thành bọt khí

Hiện nay, DOT 4 là loại dầu phanh được dùng phổ biến trên rất nhiều dòng xe. Trong đó, các phiên bản độ nhớt thấp như DOT 4 LV thường được thiết kế riêng cho những hệ thống ABS, ESP và các cơ cấu điều khiển điện tử vốn đòi hỏi phản ứng thật nhanh.

Dầu thủy lực là gì?

Dầu thủy lực là chất trung gian giúp truyền năng lượng trong những hệ thống hoạt động dựa trên áp suất chất lỏng. Ta có thể bắt gặp nó ở khắp nơi: từ máy công trình, máy ép, xe nâng cho đến các thiết bị công nghiệp, hệ thống nâng hạ, hay một số hệ thống lái và cơ cấu điều khiển chuyên dụng.

Không chỉ dừng lại ở việc truyền lực, dầu thủy lực còn kiêm luôn nhiều vai trò khác: bôi trơn, làm mát, chống mài mòn, chống gỉ và cuốn giữ cặn bẩn lẫn trong hệ thống.

>> Xem thêm: Dầu thủy lực là gì? Công dụng và phân loại dầu thủy lực

So sánh dầu phanh và dầu thủy lực

Tiêu chí	Dầu phanh	Dầu thủy lực thông thường
Chức năng chính	Truyền lực trong hệ thống phanh	Truyền năng lượng trong máy móc, thiết bị
Phạm vi sử dụng	Phanh ô tô, xe máy và những hệ thống được chỉ định	Máy công nghiệp, máy công trình, thiết bị nâng hạ
Nền chất lỏng	Thường là glycol ether, borate ester hoặc silicone, tùy cấp DOT	Thường là dầu khoáng, dầu tổng hợp hoặc chất lỏng chuyên dụng
Yêu cầu chịu nhiệt	Rất cao, do phanh sinh ra nhiều nhiệt	Tùy theo điều kiện vận hành của từng hệ thống
Chỉ tiêu quan trọng	Điểm sôi khô, điểm sôi ướt, độ nhớt, khả năng chống ăn mòn	Cấp độ nhớt ISO VG, chống mài mòn, ổn định oxy hóa
Tiêu chuẩn thường gặp	DOT 3, DOT 4, DOT 5, DOT 5.1; FMVSS 116	ISO VG, DIN, ASTM và tiêu chuẩn riêng của nhà sản xuất
Khả năng hút ẩm	DOT 3, DOT 4 và DOT 5.1 có xu hướng hút ẩm	Tùy công thức, nhưng thường phải kiểm soát lượng nước
Khả năng thay thế	Chỉ dùng đúng cấp mà nhà sản xuất cho phép	Không được dùng thay cho dầu phanh
Rủi ro khi dùng sai	Mất phanh, hỏng gioăng phớt, ăn mòn, tạo bọt	Giảm hiệu suất, gây mài mòn hoặc hỏng hệ thống

Lưu ý: Tiêu chuẩn FMVSS 116 quy định các yêu cầu hiệu năng dành riêng cho dầu phanh xe cơ giới, cho thấy dầu phanh không phải một loại dầu thủy lực thông dụng có thể lựa chọn chỉ dựa vào độ nhớt.

Vì sao không được dùng dầu thủy lực thay cho dầu phanh?

Điểm sôi có thể không đạt yêu cầu

Khi phanh, ma sát khiến hệ thống nóng lên rất nhanh. Nếu chất lỏng có điểm sôi không phù hợp, phần hơi nước hoặc chính chất lỏng đó có thể sôi lên và sinh ra bọt khí. Mà khí thì lại nén được, nên hậu quả là bàn đạp phanh bị mềm, hành trình phanh dài ra và lực phanh yếu đi. 

Có thể làm hỏng gioăng và phớt cao su

Các chi tiết làm kín trong hệ thống phanh được chế tạo để hợp với đúng một loại dầu nhất định. Dùng sai dầu, gioăng có thể trương nở, co cứng, biến dạng hoặc rò rỉ. Điều đáng lo là những hư hỏng này thường không lộ ra ngay lập tức, mà âm thầm bào mòn độ an toàn của xe về lâu dài.

Độ nhớt không phù hợp với ABS và ESP

ABS và ESP là những hệ thống điều chỉnh áp suất phanh với tốc độ cực nhanh. Nếu dầu quá đặc, nhất là lúc trời lạnh, van và bơm thủy lực sẽ phản ứng chậm hơn hẳn. Đó chính là lý do một số xe bắt buộc phải dùng DOT 4 LV hoặc các loại dầu có độ nhớt thấp chuyên dụng.

Nguy cơ tạo cặn và phản ứng hóa học

Hai loại chất lỏng có nền hóa học khác nhau chưa chắc đã “hòa hợp” được với nhau. Khi pha trộn nhầm, hỗn hợp tạo ra có thể bị thay đổi độ nhớt, lắng cặn hoặc gây ảnh hưởng xấu đến các vật liệu bên trong hệ thống.

CẢNH BÁO: Tuyệt đối không đổ dầu thủy lực công nghiệp, dầu động cơ, dầu hộp số hay dầu trợ lực lái vào bình dầu phanh.

Điều gì xảy ra khi dùng nhầm dầu thủy lực vào hệ thống phanh?

Những dấu hiệu có thể nhận thấy

• Bàn đạp phanh mềm hoặc nặng bất thường
• Phanh phản ứng chậm, hành trình bàn đạp dài
• Có hiện tượng rò rỉ
• Đèn cảnh báo phanh hoặc ABS sáng
• Gioăng phớt trương nở 
• Dầu đổi màu hoặc xuất hiện cặn

Cách xử lý

B1: Ngừng sử dụng xe ngay lập tức nếu cảm giác phanh bất thường

B2: Không tiếp tục châm thêm dầu phanh để “pha loãng”

B3: Đưa xe đến cơ sở kỹ thuật bằng phương án an toàn (gọi xe cứu hộ)

B4: Xả bỏ toàn bộ chất lỏng và vệ sinh hệ thống theo quy trình phù hợp

B5: Kiểm tra xi-lanh chính, cùm phanh, đường ống, gioăng và phớt. Thay các chi tiết đã bị ảnh hưởng nếu cần

B6: Châm đúng dầu phanh và xả khí toàn bộ hệ thống.

Cách chọn dầu phanh phù hợp cho ô tô và xe máy

Kiểm tra cấp DOT mà nhà sản xuất yêu cầu

Thông tin này thường được in ngay trên nắp bình dầu phanh, ghi trong sổ tay sử dụng hoặc có thể tra cứu qua tài liệu bảo dưỡng chính hãng.

Để ý đến điểm sôi khô và điểm sôi ướt

Điểm sôi khô là mức nhiệt độ sôi khi dầu còn mới, gần như chưa nhiễm nước; còn điểm sôi ướt là lúc dầu đã hút vào một lượng ẩm nhất định. Chính điểm sôi ướt mới phản ánh sát hơn khả năng làm việc thực tế của dầu sau một thời gian sử dụng.

Chú ý độ nhớt với xe có ABS và ESP

Các hệ thống điện tử hiện đại này có thể đòi hỏi loại dầu độ nhớt thấp. Không chỉ nhìn vào điểm sôi để chọn sản phẩm.

Ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng

Bao bì còn nguyên vẹn, thông số minh bạch và kèm hướng dẫn sử dụng đầy đủ. Tránh dùng dầu đã mở nắp quá lâu hoặc bảo quản không đúng cách, bởi dầu nền glycol vốn có khả năng hút ẩm rất mạnh.

Kết luận

Dầu phanh có phải dầu thủy lực không? Khẳng định lại, dầu phanh là chất lỏng thủy lực chuyên dụng. Dầu phanh và dầu thủy lực công nghiệp khác nhau hoàn toàn về nền dầu, tiêu chuẩn, điểm sôi, độ nhớt và khả năng tương thích với vật liệu. Tuyệt đối không dùng chúng để thay thế cho nhau.

Khi chọn dầu phanh, cần tuân thủ nghiêm ngặt cấp DOT và hướng dẫn của nhà sản xuất. Trong trường hợp không may đã đổ nhầm, bạn tuyệt đối không được tiếp tục vận hành xe và phải tiến hành kiểm tra, súc rửa hệ thống ngay lập tức để đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông.

VOLTRONIC VIETNAM

Địa chỉ: Lầu 2 Tòa nhà VinFast D1, 135 – 139 Đồng Văn Cống, Phường Cát Lái, TP.Hồ Chí Minh
Website: www.voltronicvietnam.com
Email: kinhdoanh@songdailong.com
Liên hệ làm đại lý: 028.77777.369

Dành cho bạn